كند و اگر باشد بسيار جزئى است . و حيوانات را طاقت صبر نيست چنانچه اطفال را نيز تا چند سال نيست ، زيرا كه صبر فرع عقل و شعور و مآل‌انديشى است . حال گوئيم پيش اشاره شد كسانى كه به توجه و به يك اشاره نفس كامل ، مجذوب شوند ، چون بشر حافى به توجه امام ( ع ) ، و آن جوان كه اشاره شد به نفس عيسوى ( ع ) ، از ما نحن فيه خارج است . مثل ايشان مثل كسى است كه وزير به رعيت با استعدادى گويد اين كارها كار تو نيست سلطان با تو سر التفات است و مىخواهد تو را مقرب خود سازد و او به يك لحظه منقلب شود ، و يا چون كسى كه از معشوق دور افتاده و فراموش نموده ، كسى از جانب معشوق آيد ، به يك اشاره مجنون شود ، و يا چون مفلوج و رعشه دارى كه اعضاء او از اطاعت بيرون رفته ، از قبل سلطان يا معشوقى كسى پيغامى آورد و چنان حرارت به حركت آيد كه دفعتا سالم شود ، و يا چون سلطانى كه وزراء و مقربان خوش‌ظاهر و بد باطن داشته باشد كه اختيار از دست سلطان گرفته باشند و حكيمى به اشاره او را يك باره متنبّه و منقلب سازد ، البته وزراء نيز منقلب شوند . سلطان ، روح تو و وزراء و كاركنان ، قواى تو . و ايضا بدان كه بعضى چنان بلند همت و با عزمند كه به محض بنا نهادن و همت بستن ، لذت عادى ، زهر به نظرش آيد و دوست سال‌ها را دشمن گيرد و عادت و ملكه بالمرّه منقلب شود . چه بسا ترياكى گفت ديگر نمىخورم و يك باره ترك كرد و صدمه هم نديد . يا گرفتار عشق بازى گفت گذشتم ، چنان گذشت كه ديگر ميل نكرد . و اين گونه اشخاص هم چون كمند ايشان هم از محل كلام خارجند . كه ايشان نيز محتاج به صبر و زحمت نيستند و مثل ايشان مثل كسى است كه به غذاهاى لذيذ مضر عادت كرده يك بار خود بىواسطهء خارجى ، درست ملتفت شده ، همه را دشمن گرفت و ترك نمود ؛ يا چون مفلوج و رعشه دارى كه خود چنان حرارت خود را به هيجان آورد كه دفعتا تندرست شد . خلاصه فرق اين با آن همين است كه اين واسطه نداشت از خارج . و چون در حق غالب ناس مثل و نظاير بهتر از برهان تأثير كند و لذا سيرهء معصومين ( ع ) بر اين جارى شده و تأسّى به خدا نمودند . رجوع به قرآن و احاديث قدسى كن . گذشته از مثل‌ها چقدر نظاير دارد و چقدر قصص نيكان و بدان را در قرآن به جهت عبرت مردم ياد فرموده . نقل شده كه بهائى ( قدس سره ) فرموده مثل‌هاى غزالى بهتر از براهين بوعلى رئيس مطلب را به كرسى مىنشاند . لهذا ذكر اين مثل‌ها نموديم تا تو را قوهء ضرب المثل نيز پيدا